Ubezwłasnowolnienie a rozwód – Czy można odejść od chorego?

Masz wrażenie, że żyjesz w pułapce. Z jednej strony miłość, która dawno wygasła, a z drugiej poczucie obowiązku i… strach. Bo jak zostawić kogoś, kto jest chory? Kogoś, kto w świetle prawa „nie decyduje o sobie”?

Wielu moich klientów przychodzi do kancelarii we Wrocławiu ze spuszczoną głową. Wstydzą się, że chcą odejść od chorego małżonka. To nie jest powód do wstydu. Masz prawo do własnego życia.

Dziś porozmawiamy o tym, jak wygląda rozwód z osobą ubezwłasnowolnioną lub chorym psychicznie. To trudna ścieżka, pełna min, ale da się ją przejść. Warunek jest jeden: musisz wiedzieć, gdzie stawiać kroki.

Czy można rozwieść się z osobą ubezwłasnowolnioną?

Odpowiedź brzmi: TAK. Fakt, że Twój mąż lub żona jest ubezwłasnowolniony (całkowicie lub częściowo), nie zamyka Ci drogi do wolności. Małżeństwo nie jest więzieniem o zaostrzonym rygorze.

Jednak sprawa wygląda inaczej niż standardowy rozwód. Sąd będzie badał nie tylko to, czy nastąpił rozkład pożycia (czyli koniec więzi fizycznej, duchowej i gospodarczej). Sąd musi sprawdzić, czy rozwód nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Co to znaczy w praktyce? Sędzia zastanowi się, czy Twoje odejście nie spowoduje rażącej krzywdy choremu małżonkowi. Jeśli jednak choroba sprawia, że wspólne życie zagraża Twojemu zdrowiu lub bezpieczeństwu dzieci – sąd zazwyczaj udzieli rozwodu.

Rola kuratora w procesie

Tutaj zaczynają się schody proceduralne. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie ma zdolności procesowej. Oznacza to, że nie może sama odebrać pozwu, nie może przyjść do sądu i powiedzieć „zgadzam się”.

Kto więc występuje w jej imieniu? Zazwyczaj jest to jej opiekun prawny. Ale uwaga! Często zdarza się, że to Ty jesteś tym opiekunem. I tu pojawia się konflikt interesów. Nie możesz pozywać osoby, której jesteś opiekunem.

W takiej sytuacji sąd musi ustanowić kuratora dla małżonka na potrzeby procesu. To ten kurator będzie reprezentował interesy chorego, składał pisma i dbał o to, by proces był sprawiedliwy. To wydłuża sprawę, ale jest niezbędne, by wyrok był ważny.

Choroba psychiczna a orzekanie o winie

To jest temat rzeka i źródło największych emocji na sali sądowej. Czy można uznać za winnego rozpadu małżeństwa kogoś, kto jest małżonkiem niepoczytalnym?

Zasada jest prosta: nie ma winy bez świadomości. Jeśli Twój partner w chwili awantur, zdrady czy wyprowadzki był w stanie wyłączającym świadome podejmowanie decyzji (np. ostry epizod schizofrenii), sąd nie przypisze mu winy.

Choroba sama w sobie nie jest zawiniona. Nie możesz żądać rozwodu z winy męża tylko dlatego, że zachorował. To tak, jakbyś winił go za to, że ma grypę. Ale diabeł tkwi w szczegółach.

Czy choroba wyłącza winę za rozkład pożycia?

Sądy bardzo wnikliwie to badają. Zazwyczaj powołuje się biegłych psychiatrów. Jeśli biegły stwierdzi, że zachowanie małżonka (np. agresja słowna) wynikało bezpośrednio z choroby, na którą nie miał wpływu – winy nie będzie.

Ale uwaga! Jeśli małżonek wiedział o chorobie, a celowo przerywał terapię, pił alkohol (co potęgowało objawy) lub zataił chorobę przed ślubem – wtedy choroba psychiczna a wina w rozwodzie mogą iść w parze. Sąd może uznać, że winą jest nie sama choroba, ale postawa wobec leczenia.

Opowiem Ci historię z sali sądowej. Prowadziłem sprawę Pani Joanny. Jej mąż cierpiał na chorobę afektywną dwubiegunową. W fazie manii zaciągał kredyty i zdradzał ją.

Początkowo chcieliśmy walczyć o jego wyłączną winę. Jednak opinia biegłych była jednoznaczna: w momentach „szaleństw” mąż miał zniesioną poczytalność. Nie wiedział, co robi. Sąd nie mógł przypisać mu winy umyślnej.

Zmieniliśmy strategię. Skupiliśmy się na szybkim zakończeniu małżeństwa bez orzekania o winie, aby Pani Joanna mogła odciąć się finansowo i chronić dzieci. Czasami „wygrana” w sądzie to nie wyrok z winą, ale szybki spokój i bezpieczeństwo.

Pamiętaj, życie z osobą chorą psychicznie to ogromne obciążenie. Decyzja o rozwodzie jest aktem odwagi, a nie dezercją. Prawo daje Ci narzędzia, by zamknąć ten rozdział, ale musisz używać ich precyzyjnie.

Chcesz zacząć działać, ale gubisz się w przepisach? Umów się na konsultację w mojej kancelarii we Wrocławiu. Ustalimy strategię i wycenimy Twoje szanse.