Rozwód a unieważnienie małżeństwa – kiedy można „skasować” ślub?

Często przychodzą do mnie Klienci z nadzieją w oczach. Pytają: „Panie Mecenasie, czy możemy uznać, że tego ślubu w ogóle nie było?”. Rozumiem tę potrzebę. Chęć wygumkowania bolesnej przeszłości, poczucie, że zostaliśmy oszukani, albo po prostu pragnienie bycia znowu „panną” lub „kawalerem” bez bagażu rozwodnika.

Jako adwokat, który widział już niejedno, muszę jednak sprowadzić Cię na ziemię. Polskie prawo to nie amerykański film. Rozwód i unieważnienie małżeństwa to dwie zupełnie inne instytucje prawne, choć cel mają podobny – zakończenie związku.

Dziś wyjaśnię Ci różnice, wskażę pułapki i podpowiem, która droga jest dla Ciebie. Bez prawniczego bełkotu, prosto z mostu.

Fundamentalna różnica: Koniec czy nieistnienie?

Zacznijmy od podstaw. Rozwód rozwiązuje małżeństwo, które było ważne i skutecznie zawarte. Sąd stwierdza, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia (uczuciowego, fizycznego i gospodarczego). Jesteście małżeństwem, ale przestajecie nim być z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Z kolei unieważnienie małżeństwa działa tak, jakby ten związek prawnie nigdy nie zaistniał (z pewnymi wyjątkami dotyczącymi dzieci, o czym później). Sąd orzeka, że w chwili ślubu istniała przeszkoda, która sprawiła, że przysięga była wadliwa. To trochę tak, jakby cofnąć czas.

Więcej szczegółów o samej procedurze znajdziesz tutaj: unieważnienie małżeństwa cywilnego. Warto wiedzieć, że w Polsce statystycznie unieważnień jest promil w porównaniu do rozwodów.

Kiedy w ogóle można mówić o unieważnieniu?

Nie możesz unieważnić małżeństwa, bo mąż okazał się leniem, a żona przestała dbać o dom. Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest tu brutalnie precyzyjny. Przesłanki muszą istnieć w dniu ślubu.

Oto najczęstsze powody (przeszkody małżeńskie):

• Wiek: Ktoś był za młody (poniżej 18 lat, bez zgody sądu).
• Ubezwłasnowolnienie całkowite: Osoba nie miała zdolności do czynności prawnych.
• Choroba psychiczna: Lub niedorozwój umysłowy, który zagraża małżeństwu lub zdrowiu potomstwa. To trudny temat, o którym więcej piszę tutaj: choroba psychiczna małżonka a relacja.
• Bigamia: Twój partner w chwili ślubu był już w innym związku małżeńskim.
• Pokrewieństwo: Ślub wzięły osoby blisko spokrewnione.

Wady oświadczenia woli – tu jest pies pogrzebany

To najciekawsza kategoria z psychologicznego punktu widzenia. Możesz żądać unieważnienia, jeśli składałeś przysięgę w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji (np. pod wpływem narkotyków), pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej osoby (rzadkość) lub pod wpływem bezprawnej groźby.

Jeśli ktoś wymusił na Tobie ślub szantażem („jak nie weźmiesz ze mną ślubu, to zrobię sobie krzywdę” albo „zniszczę Twoją karierę”), to jest to podstawa do unieważnienia. Ale uwaga – na złożenie pozwu z tego powodu masz tylko 6 miesięcy od ustania obawy!

Skutki dla dzieci i majątku – nie daj się zaskoczyć

Wielu Klientów myśli: „Skoro unieważniamy, to nie ma podziału majątku, a dzieci są tylko moje”. Błąd.

W kwestii dzieci, wyrok unieważniający małżeństwo działa tak samo jak wyrok rozwodowy. Sąd musi orzec o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach. Dzieci z unieważnionego małżeństwa są dziećmi ślubnymi. Sąd zadba o ich dobro tak samo, jak przy standardowym rozstaniu. Sprawdź, jak wygląda władza rodzicielska w takich przypadkach.

A co z pieniędzmi? Tu robi się ciekawie. Przy unieważnieniu stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie. Oznacza to, że podział majątku po rozwodzie (czy w tym wypadku po unieważnieniu) nadal będzie konieczny, jeśli dorobiliście się czegoś wspólnie. Co więcej, małżonek, który zawarł małżeństwo w „złej wierze” (wiedział o przeszkodzie), traktowany jest jak małżonek winny rozkładu pożycia.

To może Cię zainteresować: Rozwód z orzekaniem o winie – kiedy się opłaca?

Rozwód Kościelny? Uważaj na pojęcia

Muszę to podkreślić, bo mylenie pojęć jest nagminne. To, co potocznie nazywacie „rozwodem kościelnym”, to w rzeczywistości stwierdzenie nieważności małżeństwa kanonicznego. To zupełnie inna procedura, tocząca się przed sądem biskupim, na innych zasadach niż w sądzie okręgowym.

Unieważnienie cywilne nie daje automatycznie „wolności” w Kościele i odwrotnie. Jeśli szukasz informacji o procesie kanonicznym, przeczytaj ten artykuł: Rozwód kościelny – sprawdź, dlaczego szukasz czegoś, co nie istnieje.

Z życia wzięte: Historia „amerykańskiego snu”

Pamiętam sprawę Pani Marty. Wyszła za mąż za obcokrajowca po 2 miesiącach znajomości. Czarujący, przystojny. Po ślubie okazało się, że Pan Młody ma już żonę w swoim kraju, a ślub w Polsce był mu potrzebny tylko do legalizacji pobytu. Klasyczna bigamia.

W tym przypadku unieważnienie było oczywiste i stosunkowo proste dowodowo (dokumenty z zagranicy). Pani Marta czuła ogromną ulgę, że w świetle prawa nigdy nie była żoną tego człowieka. Ale gdyby nie bigamia, a jedynie fakt, że „okazał się oszustem matrymonialnym”, musielibyśmy iść w stronę rozwodu. Granica jest cienka.

Jeśli zastanawiasz się nad powrotem do panieńskiego nazwiska po takim procesie, procedura wygląda podobnie jak przy rozwodzie. Więcej o tym tutaj: Nazwisko po rozwodzie.

Inni czytali również:

• Alimenty na dziecko – od czego zależą, jak obliczyć ich wysokość?
• Rozwód z orzekaniem o winie – pełny przewodnik

Chcesz zacząć działać, ale gubisz się w przepisach? Umów się na konsultację w mojej kancelarii we Wrocławiu. Ustalimy strategię i wycenimy Twoje szanse na sukces – czy to w rozwodzie, czy w unieważnieniu.