Rozwód z obcokrajowcem w Polsce – Gdzie i jak zakończyć międzynarodowe małżeństwo?

Zakochałeś się, wzięliście ślub, świat stał przed Wami otworem. Dziś jednak rzeczywistość wygląda inaczej, a międzynarodowa miłość zamienia się w międzynarodowy problem prawny. Rozwód z obcokrajowcem to nie jest zwykła sprawa rodzinna. To łamigłówka, w której stawką są nie tylko alimenty czy podział majątku, ale też to, w jakim języku i wedle jakich zasad będziesz walczyć o wolność.

Często słyszę w kancelarii we Wrocławiu: „Panie Mecenasie, mąż jest Włochem, ale mieszkamy tutaj. Czy muszę lecieć do Rzymu, żeby się rozwieść?”. Odpowiedź rzadko jest prosta, ale mam dla Ciebie dobrą wiadomość: prawo unijne i polskie daje nam potężne narzędzia, by sprawę zatrzymać w Polsce. Musisz tylko wiedzieć, jak ich użyć.

Który sąd jest właściwy do rozwodu?

To najważniejsze pytanie, jakie musisz sobie zadać. W prawie nazywamy to jurysdykcją krajową. Zasada ogólna jest taka: sądem właściwym jest sąd miejsca, w którym małżonkowie mają swoje centrum interesów życiowych. Jeśli oboje mieszkacie we Wrocławiu, sprawa jest prosta – idziemy do Sądu Okręgowego we Wrocławiu, nawet jeśli on jest Hiszpanem, a Ty masz paszport kanadyjski.

Problem pojawia się, gdy małżonkowie mieszkają w różnych krajach. Wtedy zaczyna się gra. Rozwód międzynarodowy w Unii Europejskiej opiera się często na zasadzie wyboru sądu przez powoda. Jeśli mieszkacie w Polsce, ale mąż wyjechał do Niemiec pół roku temu, nadal możesz złożyć pozew w Polsce. Dlaczego to takie ważne?

Bo proces w Polsce jest zazwyczaj tańszy i szybszy niż na Zachodzie. Co więcej, polskie sądy są nam kulturowo bliższe. Walka o jurysdykcję sądu to często walka o wygraną jeszcze przed pierwszą rozprawą. Pamiętaj jednak o pułapce: jeśli Twój małżonek złoży pozew pierwszy w swoim kraju, polski sąd może być zmuszony do zawieszenia postępowania.

Rozporządzenie Bruksela II bis a Brexit/Ukraina

Jeśli Twój rozwód dotyczy kraju UE (poza Danią), stosujemy przepisy Bruksela II bis (teraz już Bruksela II ter). To one decydują, który sąd „klepnie” sprawę. Ale co z Wielką Brytanią? Po Brexicie sytuacja się skomplikowała. Wielka Brytania stała się krajem trzecim, co oznacza, że automatyczne uznawanie wyroków i proste reguły jurysdykcyjne przestały działać tak płynnie. Tutaj konwencja haska może mieć większe znaczenie, zwłaszcza przy kwestiach dotyczących dzieci.

A co z tematem: rozwód z Ukraińcem w Polsce? Ze względu na wojnę i migrację, to obecnie najczęstszy przypadek w mojej kancelarii. Jeśli oboje mieszkacie w Polsce, sprawa toczy się tutaj. Nawet jeśli ślub był w Kijowie. Ukraina ma z Polską umowę o pomocy prawnej, która ułatwia pewne kwestie, ale kluczowe jest miejsce zamieszkania. Nie musisz jechać na Ukrainę, by zakończyć małżeństwo, o ile Twoje życie toczy się nad Wisłą (lub Odrą).

Prawo właściwe – czy polski sąd stosuje obce prawo?

To jest moment, w którym wielu Klientów robi wielkie oczy. Fakt, że rozwodzisz się w polskim sądzie we Wrocławiu, nie oznacza automatycznie, że sąd zastosuje polskie prawo. Istnieje coś takiego jak kolizja praw.

Wyobraź sobie sytuację: dwoje Włochów mieszkających we Wrocławiu chce się rozwieść. Polski sędzia przyjmie sprawę (mają tu centrum życiowe), ale zgodnie z przepisami unijnymi (Rzym III), może być zmuszony do otwarcia włoskiego kodeksu cywilnego i orzekania na jego podstawie. Dlaczego to istotne? Bo obce prawo może przewidywać np. dłuższy okres separacji przed rozwodem, którego polskie prawo nie wymaga.

Warto jednak wiedzieć, że strony mogą często dokonać wyboru prawa. Możecie zgodnie oświadczyć przed sądem, że chcecie, aby stosowano prawo polskie. To zazwyczaj prostsze i tańsze rozwiązanie, bo sędzia nie musi powoływać biegłych do ustalania treści prawa obcego.

Z życia wzięte (historia z sali sądowej):
Prowadziłem sprawę Pani Karoliny. Jej mąż, Francuz, po wyprowadzce do Paryża, natychmiast złożył tam pozew, chcąc narzucić francuskie prawo i tamtejsze zasady alimentacyjne (korzystniejsze dla niego przy ich intercyzie). Pani Karolina była załamana. Okazało się jednak, że mąż popełnił błąd formalny przy doręczeniu. Wykorzystaliśmy to błyskawicznie, składając pozew w Polsce i wykazując, że dzieci i „centrum spraw” wciąż są we Wrocławiu. Sąd polski uznał swoją jurysdykcję. Mąż musiał przyjeżdżać na rozprawy do Polski, co tak go zmęczyło, że po trzech miesiącach zgodził się na ugodę na naszych warunkach. Szybkość działania uratowała Karolinę przed latami procesu we Francji.

Uznawanie wyroków zagranicznych

Jeśli jednak rozwód orzekł sąd zagraniczny, musisz zadbać o jego uznanie w Polsce, żeby np. móc ponownie wziąć ślub. W przypadku wyroków z krajów Unii Europejskiej wydanych po 1 maja 2004 r., uznanie następuje automatycznie. Wystarczy odpowiednie zaświadczenie z zagranicznego sądu, by dokonać wpisu w polskim Urzędzie Stanu Cywilnego.

Sprawa komplikuje się przy wyrokach spoza UE (np. USA, Kanada, a teraz też Wielka Brytania w nowych sprawach). Tutaj procedury mogą wymagać więcej zachodu, choć polskie prawo jest w tej materii dość liberalne, o ile zagraniczny proces przebiegł z poszanowaniem prawa do obrony obu stron.

Rozwód z elementem międzynarodowym to stąpanie po cienkim lodzie. Jeden zły ruch proceduralny może kosztować Cię utratę wpływu na to, co stanie się z Twoim majątkiem lub dziećmi. Nie ryzykuj działania na własną rękę, gdy przepisy zmieniają się tak dynamicznie.

Chcesz zacząć działać, ale gubisz się w przepisach? Umów się na konsultację w mojej kancelarii we Wrocławiu. Ustalimy strategię i wycenimy Twoje szanse.