Nabycie przedmiotu do majątku osobistego – czy oświadczenie współmałżonka to „święty graal” bezpieczeństwa?

Stoisz przed notariuszem. Serce bije mocniej, bo właśnie kupujesz wymarzone mieszkanie, działkę albo drogi samochód. Pieniądze pochodzą ze sprzedaży Twojej panieńskiej kawalerki albo z darowizny od rodziców. Chcesz mieć pewność, że to będzie tylko Twoje. Notariusz sugeruje: „Niech małżonek złoży oświadczenie, że środki pochodzą z majątku osobistego”. Brzmi jak plan idealny, prawda?

Wchodzisz w to. Małżonek kiwa głową, podpisuje. Wychodzisz z kancelarii z poczuciem, że Twój majątek jest bezpieczny. Jako adwokat rodzinny, który widział już setki podziałów majątku, muszę wylać na Twoją głowę kubeł zimnej wody. To oświadczenie jest ważne, ale wcale nie zamyka drogi do walki sądowej, jeśli dojdzie do rozwodu.

Dlaczego? Bo w polskim prawie liczy się rzeczywiste pochodzenie pieniędzy, a nie tylko to, co zadeklarujecie na papierze. Jeśli pieniądze tak naprawdę były wspólne (np. z Twojej pensji odkładanej w trakcie małżeństwa), a jedynie „udawaliście”, że są osobiste – sąd może to podważyć.

Oświadczenie wiedzy a oświadczenie woli – różnica, która kosztuje miliony

Musisz zrozumieć jedną, fundamentalną rzecz. Oświadczenie małżonka w akcie notarialnym, że nabywany przedmiot wchodzi do Twojego majątku osobistego, to zazwyczaj tylko oświadczenie wiedzy. Co to znaczy w ludzkim języku? Twój mąż lub żona potwierdza: „Tak, wiem, że te pieniądze są Twoje”.

Ale uwaga – to nie jest darowizna! To nie jest zrzeczenie się praw do tego majątku. Jeśli za 5 lat przy podziale majątku małżonek udowodni, że pieniądze jednak pochodziły ze wspólnego konta, sąd uzna, że oświadczenie było niezgodne z prawdą. Wtedy nieruchomość „wpadnie” do wspólnego worka, a Ty będziesz musiał się nią podzielić. To klasyczny problem, gdy omawiamy co wchodzi w skład majątku wspólnego.

Dlatego tak ważne jest, abyś dysponował twardymi dowodami na przepływ pieniędzy (tzw. surogacja). Przelew z konta rodziców prosto na konto dewelopera? Świetnie. Przelew ze sprzedaży Twojego starego mieszkania? Doskonale. Ale gotówka „zarpana w skarpecie”? Tu zaczynają się schody.

Surogacja – trudne słowo, które ratuje Twój majątek

W prawie działa zasada surogacji. Mówiąc najprościej: jeśli sprzedajesz coś swojego (np. samochód, który miałeś przed ślubem) i za te pieniądze kupujesz coś nowego (np. motocykl), to ten nowy przedmiot też jest Twój. Zastępuje on ten stary w Twoim majątku osobistym.

Aby to zadziałało, w akcie notarialnym musi znaleźć się zapis, że nabycie następuje przez surogację. Ale uwaga! Jeśli dołożysz choćby złotówkę ze wspólnych pieniędzy, sprawa się komplikuje. Wtedy wchodzimy w temat rozliczeń, czyli nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny (lub odwrotnie). To jedne z najtrudniejszych spraw sądowych.

To może Cię zainteresować: Podział majątku po rozwodzie a dom – kto go dostanie?

Z życia wzięte: „Apartament za bitcoiny”

Pamiętam sprawę Michała. Michał był zapalonym inwestorem. Twierdził, że kupił luksusowy apartament we Wrocławiu za środki ze sprzedaży kryptowalut, które rzekomo nabył jeszcze na studiach, przed ślubem. Jego żona, Anna, podpisała u notariusza oświadczenie: „Potwierdzam, że środki pochodzą z majątku osobistego męża”.

Pięć lat później, podczas burzliwego rozwodu, Anna przyszła do mnie. „Mecenasie, ja to podpisałam, bo on mi kazał, ale on te bitcoiny kupował z naszej wspólnej premii rocznej, już po ślubie!” – powiedziała.

Rozpoczęliśmy śledztwo finansowe. Okazało się, że Michał rzeczywiście obracał środkami w trakcie małżeństwa. Oświadczenie żony w akcie notarialnym zostało podważone przez wyciągi z giełd kryptowalut. Sąd uznał apartament za majątek wspólny. Michał musiał spłacić żonę. Papier przyjął wszystko, ale sąd zweryfikował fakty. To pokazuje, jak skomplikowany może być podział majątku po rozwodzie, gdy w grę wchodzą nowoczesne aktywa.

Jak się zabezpieczyć, by spać spokojnie?

Jeśli naprawdę kupujesz coś za swoje, zadbaj o dowody. Oświadczenie małżonka to tylko jeden z elementów układanki. Ważniejsze są:

• Historia rachunku bankowego pokazująca przepływ środków.
• Umowy darowizny zgłoszone do Urzędu Skarbowego.
• Dokumenty sprzedaży poprzednich składników majątku osobistego.

Jeśli natomiast nie masz rozdzielności majątkowej, a chcesz, żeby „wszystko było jasne”, może warto rozważyć wizytę u notariusza w innym celu? Czasami intercyza po ślubie jest czystszym rozwiązaniem niż ciągłe kombinowanie z oświadczeniami przy każdym zakupie.

Pamiętaj też, że sytuacja jest inna, jeśli kupiliście coś razem, ale w różnych proporcjach. Wtedy mówimy o nierównych udziałach w majątku wspólnym, co jest zupełnie inną procedurą prawną.

Warto też wiedzieć, że w skrajnych przypadkach, próby ukrywania majątku poprzez fałszywe oświadczenia mogą być traktowane jako działanie na szkodę rodziny. Więcej o tym pisałem w artykule: Majątek na słupa – czy da się go odzyskać?

Inni czytali również:

• Jak zabezpieczyć majątek osobisty jeszcze przed ślubem?
• Sprzedaż majątku przed rozwodem – czy to legalne?

Chcesz zacząć działać, ale gubisz się w przepisach? Umów się na konsultację w mojej kancelarii we Wrocławiu. Ustalimy strategię i wycenimy Twoje szanse.